«Երևան-5»

ԵՐԵՒԱՆԻ ԲԵՐԴԻ ԵՒ ԿՈԶԵՌՆ-ԿՈՆԴԻ ԵՆԹԱԴՐԵԱԼ ԱՄՐՈՑԻ ԿԱՌՈՒՑՄԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ ՄԱՍԻՆ

ԱԼԵՔՍԱՆ ՅԱԿՈԲԵԱՆ
ՀՀ ԳԱԱ Արեւելագիտութեան ինստիտուտ

Արդի պատմագրութեան խնդիրն է՝ պատասխան տալ այն հարցին, թէ ե՞րբ, ինչո՞ւ, այսինքն՝ ո՞ր կոնկրետ պատմական փոփոխութիւնների արդիւնքում պիտի Երեւան քաղաքի կենտրոնը տեղափոխուէր Էրեբունի-Արինբերդից դէպի ներկայ կենտրոն։ Պատասխաններն անպայման պիտի գտնել՝ գոնէ փարատելու համար ադրբեջանցի եւ թուրք պատմաբանների այն «կասկածը», թէ Էրեբունին ու հետագայ Երեւանը (Երեւանի բերդի շուրջը) նոյն քաղաքները չեն։

Շենգավիթ՝ Երևանի հնագույն քաղաքատեղին

Հակոբ Սիմոնյան

Երևանում է Հայկական լեռնաշխարհի վաղ բրոնզի դարի առանցքային հուշարձաններից մեկը՝ Շենգավիթ հնավայրը: Դեռևս 1920-ական թթ. ավելի քան 6 հա մակերեսով «Անհավատի բերդ» կոչվող հուշարձանն անխաթար վիճակում էր: Ամրոցն առաջինը հիշատակել է Երվանդ Շահազիզը(1):

Մասնակի ընդհատումներով 1936-1938, 1956-1983, 2000-2012 թթ. իրականացված պեղումները (ղեկ. Եվ. Բայբուրթյան, Ս. Սարդարյան, Հ. Սիմոնյան) բացահայտել են, որ Շենգավիթը հիմնադրվել է Ք. ա. IV հազարամյակում և հարատևել ավելի քան հազար տարի(2):

Հայա և Հալդիի (խալդի) աստվածների պաշտամունքների և անունների առնչությունների մասին

Հայոց Արարատ-Ուրարտու պետության (կամ Արամյան արքայատոհմի ժամանակաշրջանի) դիցարանի գլխավոր աստվածը Հալդին է (Խալդի): Ի տարբերություն հայոց դիցարանի շատ աստվածների Հալդիի մասին կա ավելի շատ տեղեկություն, հայտնաբերված արձանագրությունների և մշակութային այլ արժեքների (որմնանկարներ, բարձրաքանդակներ, զենքեր, զարդեր) շնորհիվ, որոնց վրա գրված է Հալդիի անունը կամ պատկերված է սիրելի աստվածը:

«Մշակ» լրագիրը Երևանի մասին

«Ո՞վ չի ճանաչում Մշակը, ո՞ր հայը գոնե շաբաթը մի անգամ ձեռք չի առնում նորան, ցանկանալով իմանալ, թե ի՞նչ է գործվում յուր թեև հեռավոր, բայց հարազատ հայրենիքում»:

Ռաֆայել Պատկանյան

Պարբերական մամուլը (թերթեր և ամսագրեր) ձևավորվել է Եվրոպայում 17-րդ դարի առաջին կեսին: Ժամանակի ընթացքում դառնալով ինֆորմացիայի, պրոպագանդայի հիմնական միջոցներից մեկը՝ պարբերական մամուլը հանդես է գալիս որպես «մի կողմից քաղաքական պայքարի, մյուս կողմից գիտելիքի տարածման հզոր զենք»(1) :

Հին ու նոր Երևանի ժամանցի վայրերը

(գինետներ, պանդոկներ, սրճարաններ, ռեստորաններ. զբոսաշրջության տեսանկյունից)

Գևորգ Օրբելյան
Երևանի քաղաքապետարանի աշխատակազմի տուրիզմի բաժնի պետ

Հին Երևանում հասարակական զբոսատեղիներ, որպես այդպիսին, չկային: Քաղաքի բնակիչները զբոսնում էին եկեղեցիների հարակից տարածքներում, որոնք հսկա ստվերաշատ չինարենիներով, առվակներով ու ծորակներով հարմարեցված էին հանգստի ու զբոսանքի համար:

Այրարատի տարազախումբը հայոց տարազի համատեքստում

Ս. Հ. ՊՈՂՈՍՅԱՆ

Հայոց տարազը ներկայացնում է ինքնատիպ, զուտ տեղական յուրահատկություններով և դրան զուգահեռ համահայկական ընդհանրություններով բնութագրվող տարազախմբերի մի ներդաշնակ ամբողջություն: Այդ շարքում առանձնանում է Այրարատի տարազախումբը:

Այրարատյան տարազախմբի տարածման շրջանակները բավականին ընդարձակ են, աշխարհագրական առումով այն ներառում է պատմական Այրարատ նահանգի շատ գավառներ: Բացի այդ, Այրարատի տարազախմբի մեջ մտնում է նաև թիֆլիսահայերի և պարսկահայերի տարազը` իհարկե, որոշակի փոփոխություններով հանդերձ (1):