«Երևան-5»

Երևանը Նանսենի աչքերով

Հայոց նորագույն մայրաքաղաք Երևանի մասին հսկայածավալ գրականություն է ստեղծվել՝ ամենատարբեր բնույթի ու ժանրի՝ գիտական, պատմական, հրապարակախոսական, գեղարվեստական՝ արձակ և չափածո, արվեստի գործեր՝ գեղանկարչություն, քանդակագործություն: Վերջին տասնամյակներին Երևանի ամեն մի անկյունը անմահացրել ու պատմությանը պահ է տվել նաև տեխնիկայի ամենատես աչքը՝ հեռուստախցիկը:

Ուրարտուի թեման 20-րդ դ. երկրորդ կեսի և 21-րդ դարասկզբի հայկական դեկորատիվ արվեստում (մետաղամշակություն և գորգարվեստ)

Ժողովրդական դեկորատիվ-կիրառական արվեստը մարդու կողմից ստեղծված նյութական արժեքների պատմականորեն զարգացող, բազմաշերտ ու բազմաբովանդակ համակարգ է: Այն անխզելիորեն կապված է մարդկանց կենցաղի հետ և անբաժան է նրա բնական ու հասարակական կեցությունից: Յուրաքանչյուր դարաշրջան իր ներդրումն է ունեցել դրանում` ապահովելով այդ երևույթի պատմական ժառանգորդումը, ավանդականի ու նորույթայինի համադրությունը` ձևավորելով նրա հարստությունն ու բազմազանությունը:

1940-1970-ական թթ. Երևանի հայրենադարձության ընթացքում հիմնադրված հայրենակցական նոր թաղերի ստեղծման ու տեղանվանաբանության պատմությունից

Հայաստանում հայրենակցական սկզբունքով առաջին բնակավայրերն ու թաղամասերը հիմնադրվել էին 1920-1930-ական թվականներին (1)։ Այդ գործընթացը շարունակվել է նաև հետպատերազմյան՝ 1946-1970-ական թթ.։ Հետազոտությունները բերում են այն համոզման, որ ինչպես առաջին, այնպես էլ երկրորդ դեպքում հայրենադարձության հետ կապված երևույթների միջև կային շատ ընդհանրություններ։

Շենգավիթ բնակավայրի խեցեղենի որոշ զարդամոտիվների մասին

Կուր-արաքսյան խեցեղենը հարդարված է բավական հարուստ զարդամոտիվներով և ունի կատարման տարբեր եղանակներ:

Շենգավիթ բնակավայրից հայտնաբերված խեցեղենն աչքի է ընկնում զանազան զարդաբանությամբ:
Այս հուշարձանը գտնվում է Երևանի հարավարևմտյան մասում՝ Հրազդան գետի ձախափնյա բարձրադիր բլրին:

ԵՐԵՒԱՆԻ ԲԵՐԴԻ ԵՒ ԿՈԶԵՌՆ-ԿՈՆԴԻ ԵՆԹԱԴՐԵԱԼ ԱՄՐՈՑԻ ԿԱՌՈՒՑՄԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ ՄԱՍԻՆ

ԱԼԵՔՍԱՆ ՅԱԿՈԲԵԱՆ
ՀՀ ԳԱԱ Արեւելագիտութեան ինստիտուտ

Արդի պատմագրութեան խնդիրն է՝ պատասխան տալ այն հարցին, թէ ե՞րբ, ինչո՞ւ, այսինքն՝ ո՞ր կոնկրետ պատմական փոփոխութիւնների արդիւնքում պիտի Երեւան քաղաքի կենտրոնը տեղափոխուէր Էրեբունի-Արինբերդից դէպի ներկայ կենտրոն։ Պատասխաններն անպայման պիտի գտնել՝ գոնէ փարատելու համար ադրբեջանցի եւ թուրք պատմաբանների այն «կասկածը», թէ Էրեբունին ու հետագայ Երեւանը (Երեւանի բերդի շուրջը) նոյն քաղաքները չեն։

Շենգավիթ՝ Երևանի հնագույն քաղաքատեղին

Հակոբ Սիմոնյան

Երևանում է Հայկական լեռնաշխարհի վաղ բրոնզի դարի առանցքային հուշարձաններից մեկը՝ Շենգավիթ հնավայրը: Դեռևս 1920-ական թթ. ավելի քան 6 հա մակերեսով «Անհավատի բերդ» կոչվող հուշարձանն անխաթար վիճակում էր: Ամրոցն առաջինը հիշատակել է Երվանդ Շահազիզը(1):

Մասնակի ընդհատումներով 1936-1938, 1956-1983, 2000-2012 թթ. իրականացված պեղումները (ղեկ. Եվ. Բայբուրթյան, Ս. Սարդարյան, Հ. Սիմոնյան) բացահայտել են, որ Շենգավիթը հիմնադրվել է Ք. ա. IV հազարամյակում և հարատևել ավելի քան հազար տարի(2):

Հայա և Հալդիի (խալդի) աստվածների պաշտամունքների և անունների առնչությունների մասին

Հայոց Արարատ-Ուրարտու պետության (կամ Արամյան արքայատոհմի ժամանակաշրջանի) դիցարանի գլխավոր աստվածը Հալդին է (Խալդի): Ի տարբերություն հայոց դիցարանի շատ աստվածների Հալդիի մասին կա ավելի շատ տեղեկություն, հայտնաբերված արձանագրությունների և մշակութային այլ արժեքների (որմնանկարներ, բարձրաքանդակներ, զենքեր, զարդեր) շնորհիվ, որոնց վրա գրված է Հալդիի անունը կամ պատկերված է սիրելի աստվածը:

«Մշակ» լրագիրը Երևանի մասին

«Ո՞վ չի ճանաչում Մշակը, ո՞ր հայը գոնե շաբաթը մի անգամ ձեռք չի առնում նորան, ցանկանալով իմանալ, թե ի՞նչ է գործվում յուր թեև հեռավոր, բայց հարազատ հայրենիքում»:

Ռաֆայել Պատկանյան

Պարբերական մամուլը (թերթեր և ամսագրեր) ձևավորվել է Եվրոպայում 17-րդ դարի առաջին կեսին: Ժամանակի ընթացքում դառնալով ինֆորմացիայի, պրոպագանդայի հիմնական միջոցներից մեկը՝ պարբերական մամուլը հանդես է գալիս որպես «մի կողմից քաղաքական պայքարի, մյուս կողմից գիտելիքի տարածման հզոր զենք»(1) :

Հին ու նոր Երևանի ժամանցի վայրերը

(գինետներ, պանդոկներ, սրճարաններ, ռեստորաններ. զբոսաշրջության տեսանկյունից)

Գևորգ Օրբելյան
Երևանի քաղաքապետարանի աշխատակազմի տուրիզմի բաժնի պետ

Հին Երևանում հասարակական զբոսատեղիներ, որպես այդպիսին, չկային: Քաղաքի բնակիչները զբոսնում էին եկեղեցիների հարակից տարածքներում, որոնք հսկա ստվերաշատ չինարենիներով, առվակներով ու ծորակներով հարմարեցված էին հանգստի ու զբոսանքի համար:

Այրարատի տարազախումբը հայոց տարազի համատեքստում

Հայոց տարազը ներկայացնում է ինքնատիպ, զուտ տեղական յուրահատկություններով և դրան զուգահեռ համահայկական ընդհանրություններով բնութագրվող տարազախմբերի մի ներդաշնակ ամբողջություն: Այդ շարքում առանձնանում է Այրարատի տարազախումբը:

Այրարատյան տարազախմբի տարածման շրջանակները բավականին ընդարձակ են, աշխարհագրական առումով այն ներառում է պատմական Այրարատ նահանգի շատ գավառներ: Բացի այդ, Այրարատի տարազախմբի մեջ մտնում է նաև թիֆլիսահայերի և պարսկահայերի տարազը` իհարկե, որոշակի փոփոխություններով հանդերձ (1):